Коллаген хэрэглэхээр шийдсэн ч, савлагаа дээрх “Type I”, “Type II”, “Type III” гэсэн үсгүүдийн өмнө эргэлзэж зогсож байсан уу? Энэ нийтлэл танд хэрэгтэй төрлийг 9 минутад тодруулж өгнө.
Дэлгүүрийн тавиур дээр эгнэсэн коллагений савнуудын нэг нь арьсанд, нөгөө нь үе мөчид, гурав дахь нь цусны судсанд гэж бичигдсэн байх нь бий. Гэтэл биднийх нь бие ямар төрлийн коллагенээр илүү бүрдэж байна вэ? Хэзээ, алийг нь, хэрхэн авбал үнэхээр тус болох вэ?
Энэ нийтлэлд коллагений 28 гаруй төрлөөс хамгийн чухал гурав болох I, II, III дугаарыг эрдэм шинжилгээний эх сурвалжид тулгуурлан задалж, Монголын нөхцөлд тохирсон сонголтын удирдамжийг хүргэнэ. Мөн молекулын жингийн утга учир, зөв хэрэглэх аргачлалыг тусгав. Бүх сэдэв, бүтээгдэхүүний цогц харьцуулалтыг бидний Коллагены бүрэн гарын авлага
хуудсан дээрээс үзэж болно.01Коллаген гэж юу вэ?
Коллаген (collagen) нь хүний биеийн нийт уургийн 25–30%-ийг эзэлдэг, хамгийн элбэг тархсан бүтцийн уураг юм. Арьсны гуравны хоёр, яс, шөрмөс, үе мөч, цусны судасны бүрдэл бүтэц болдог. Химийн хувьд гурван гинжин бүтэцтэй (triple helix) онцгой хэлбэртэй бөгөөд энэ нь эд эсэд бат бөх чанар, уян харимхай чанарыг зэрэг өгдөг.
Гол асуудал нь нас ахих тусам бие өөрөө коллаген үйлдвэрлэх чадвараа алдах явдал юм. Судалгаанаас үзвэл 25 насны орчмоос жил бүр 1–2%-иар коллагены нийлэгжилт буурч эхэлдэг. 40 наснаас хойш энэ нь арьсны уян чанар, үений зөөлөн гулгалт, судасны уян харимхай байдалд тод мэдрэгдэж эхэлнэ.
Хүний биед одоогоор 28 орчим төрлийн коллаген ялгаруулж нэрлэсэн байдаг ч, тэдний 90 гаруй хувийг I, II, III дугаартай гурван төрөл эзэлдэг. Тиймээс хэрэглэгчид энэ гурвыг ойлгосноор нөхөлт бүтээгдэхүүний сонголт ихээхэн тодорхой болно.
02I төрлийн коллаген — Арьс, яс
Хамгийн өргөн тархсан, хамгийн их судлагдсан төрөл нь I төрлийн коллаген (Type I collagen) юм. Энэ нь таны арьсны коллагены 80–90%-ийг, ясны органик бүтцийн гол хэсгийг бүрдүүлдэг. Мөн шөрмөс, шөрмөсний бүрхүүл, нүдний эвэрлэг бүрхэвч зэрэгт агуулагдана.
I төрөл — Бүтцийн үндсэн уураг
Арьсны дермис давхарга, ясны органик матриц, шөрмөсний гол бүтцэн бүрэлдэхүүн. Загас болон үхрийн гаралтай гидролизлэсэн пептид хэлбэрээр гол төлөв хэрэглэнэ.
II төрөл — Үе мөчний мэргэшсэн
Мөгөөрс, нугаламын дискний гол коллаген. UC-II буюу задраагүй хэлбэрт нь дархлааны хариу урвалаар үйлчилнэ. Тахианы өвчүү, үхрийн мөгөөрснөөс гарган авна.
III төрөл — Цусны судас, арьсны гүн
Цусны судасны хана, дотоод эрхтний бүрхэвч. I төрөлтэй үргэлж хамт оршдог бөгөөд хосолсон хэлбэрээр нэмэлтэд ордог.
Шинжлэх ухааны хяналттай судалгаанд Proksch нарын (2014) ажилд өдөрт 2.5 г коллагений пептид (collagen peptide) 8 долоо хоног хэрэглэсэн бүлгийн арьсны уян чанар статистикийн ач холбогдолтойгоор сайжирсан үр дүн гарсан байдаг. Энэ төрлийн пептид нь гэдсэнд амархан шингэж, арьсны фибробласт эсэд хүрч шинэ коллагены нийлэгжилтийг идэвхжүүлнэ.
I төрлийн коллагены хамгийн түгээмэл эх үүсвэр нь загасны арьс (marine collagen) ба үхрийн арьс (bovine collagen) юм. Загасны гаралтай коллаген нь молекулын жин бага, амино хүчлийн бүтцээрээ хүний коллагентай илүү төстэй тул шингээлтийн хувь өндөр гэж үздэг.
03II төрлийн коллаген — Мөгөөрс, үе мөч
II төрлийн коллаген (Type II collagen) нь үе мөчний мөгөөрс, нугаламын хоорондох диск, хамрын мөгөөрсний 50 гаруй хувийг бүрдүүлдэг. I төрлөөс онцлог нь эсийн гадаргуугийн матриц буюу гликозаминогликантай нягт холбогдсон, усыг шингээн үе мөчийг “дэвсгэрлэх” үүргийг гүйцэтгэдэгт оршино.
II төрлийн коллагены хамгийн сонирхолтой онцлог бол undenatured буюу задраагүй хэлбэр (UC-II) юм. Ердийн коллагенийг өндөр температурт пептид болгон задалдаг бол UC-II нь гурван гинжин бүтцээ хадгалсан хэвээр үлддэг. Дархлааны систем түүнийг “танин”, үе мөчний мөгөөрсний эсрэг автоиммун хариу урвалыг зөөллөх үйлдлийг үзүүлдэг гэж Bello & Oesser (2006)-ийн тоймд тэмдэглэсэн байдаг.
Хэрэв та үе мөчний хөшинг, өдрийн сүүл үеийн өвчлөлт, шатаар гарах үед өвдөгний дуут чимээг мэдэрч байгаа бол II төрөл нь таны гол сонголт юм. Гэхдээ энэ нь арьсны үр дүнд нөлөөлдөггүйг санах хэрэгтэй.
04III төрлийн коллаген — Цусны судас
III төрлийн коллаген (Type III collagen) нь цусны судасны хана, дотоод эрхтнүүдийн бүрхэвч, булчингийн эргэн тойрны холбогч эдэд гол үүргийг гүйцэтгэдэг. Онцлог нь энэ төрөл бараг үргэлж I төрлийн коллагентай зэрэгцэн оршдог — нэг эдэд хоёул хамт үйлчилж эдийн бат бөх, уян харимхай хоёрыг зохицуулна.
Залуу арьсан дээр III төрлийн коллаген харьцангуй их байдаг ч, нас ахих тусам түүний хувь I төрлийн эсрэг багасдаг. Энэ харьцааны өөрчлөлт нь арьсыг нимгэн, судасны тор ил гардаг, хөхөрсөн толбо амархан үүсдэг шалтгаан болно. Цусны судасны хувьд III төрлийн коллаген дутагдах нь артерийн уян чанарыг бууруулж цусны даралтанд шууд нөлөөлдөг.
Тиймээс бүтээгдэхүүний найруулгад “Type I & III” гэж бичигдсэн бол энэ нь давхцал биш, харин биологийн үндэслэлтэй хослол юм. Харин “Type I + II + III” гэж бүгдийг нэг капсулд шахсан бүтээгдэхүүнүүдийн тун дутуу байдаг тул тун бүрийн нотолгоог анхаарч шалгах хэрэгтэй.
05Аль төрлийг сонгох вэ?
Таны зорилго юу вэ гэдгээс хамаарч коллагений төрөл шийдэгддэг. Энэ нь “илүү сайн” эсвэл “илүү үнэтэй” гэсэн асуудал биш — зорилготой нийцсэн сонголтын асуудал юм. Доорх хүснэгт таны гол зорилгыг зөв төрөлтэй холбоно.
| Таны гол зорилго | Тохирох төрөл | Яагаад |
|---|---|---|
| Арьсны уян чанар, үрчлээсийг багасгах | Type I + III | Арьсны дермис давхаргын коллагены 95%-ийг энэ хоёр төрөл бүрдүүлнэ. |
| Үе мөчний өвдөлт, хөшинг | Type II (UC-II) | Мөгөөрсний бүтцийн гол коллаген. Undenatured хэлбэр дархлааны хариуг зөөллөнө. |
| Үсний ноорог, хурц байдал | Type I | Үсний үндэс, хумсны үүсгүүрт гол бүтэц. |
| Цусны судасны эрүүл мэнд | Type III | Артерийн ханыг уян харимхай байлгана. |
| Дасгалын дараах үений сэргэлт | Type I + II | I нь шөрмөс, II нь мөгөөрсний сэргэлтэд тус тусдаа шаардлагатай. |
| Ерөнхий профилактик (30+ нас) | Type I + III | Насжилттай холбоотой ерөнхий хомсдолыг нөхнө. |
Манай дэлгүүрээс Бага молекул бүхий коллаген S нь I+III төрлийн суурьтай, Goodnight Collagen нь үдшийн хэрэглээнд тохируулсан хувилбар болно. Үе мөчний чиглэлд мэргэшсэн Double Care Collagen-д I болон II төрөл хосолсон.
06Молекулын жин яагаад чухал вэ?
Коллаген сонгохдоо төрлөөс гадна хамгийн чухал үзүүлэлт бол молекулын жин (molecular weight). Учир нь маш том молекул гэдэс-дотроос цусанд шингэхгүй, энгийн уураг шиг задарч алга болдог. Шингээх чадвар нь Dalton (Da) нэгжээр хэмжигдэнэ.
Судалгаанаас үзвэл 1,000 Da-аас доош жинтэй коллагений пептид нь гэдэсний ханын эсээр түүнтэй төстэй пептидийн дамжуулагчаар (PEPT1) дамжин бүтнээрээ шингэх чадвартай болдог. Харин 3,000 Da-аас дээш бол шингээлтийн хувь мэдэгдэхүйц буурна. Энэ талаар илүү дэлгэрэнгүйг Коллаген хэрэглэсэн ч үр дүнгүй байх 6 шалтгаан
→ Коллаген ихтэй 10 хоол — Молекулын жингийн нууц уншах
нийтлэлээс уншина уу.Цорын ганц анхааруулга: 100 Да хүрэхгүй хэт задалсан коллаген нь биологийн үйлдлээ алдсан амино хүчлийн холимог болчихдог. Тиймээс 300–1,000 Da орчмын жинтэй коллаген хамгийн сайн тэнцвэрийг өгнө.
07Коллагенийг устгадаг 4 хүчин зүйл
Зөв нэмэлт сонгосон ч өдөр бүр коллагенийг задалж буй хүчин зүйлүүдийг анхаарахгүй бол нийлэгжилт нь задралаас хоцорно. Дараах дөрвөн хүчин зүйл нь коллагений гурван гинжин бүтцийг молекулын түвшинд устгадаг.
Хэт ягаан туяа (UV)
UV-A / UV-B туяа нь арьсны фибробластыг идэвхжүүлж матриксийн металлопротеиназ (MMP-1, MMP-3) ялгаруулна. Эдгээр фермент нь коллагений спиральыг физикийн утгаар огтолдог. Нэг цагийн нарлалт хэдэн долоо хоногийн коллагенийг устгаж болно.
Сахарын гликаци (AGEs)
Цусан дахь илүүдэл сахар нь коллагений амино хүчилтэй урвалд орж дэвшилтэт гликацийн бүтээгдэхүүн (AGEs) үүсгэнэ. AGEs нь коллагений гинжүүдийг хоорондоо зангидаж хатуу, эмзэг болгодог — арьс өтгөрч, үе мөч хөшдгийн нэг шалтгаан.
Архаг стресс (Кортизол)
Архаг стрессийн үед ялгарах кортизол гормон нь давхар цохилт өгдөг: фибробластын коллаген нийлэгжүүлэх идэвхийг дарангуйлж, нэгэн зэрэг MMP задлагч ферментийг нэмэгдүүлнэ. Стресстэй байхдаа нэмэлт уух нь дангаараа хангалтгүй.
Нойрны дутагдал
Гүн нойрны N3 шатанд өсөлтийн гормон (GH) хамгийн их ялгарч, фибробластыг коллаген нийлэгжүүлэхэд идэвхжүүлдэг. 7 цагаас бага унтдаг хүмүүст GH-ийн оргил буурч, коллагений цэвэр тэнцэл сөрөг болдог.
Задрлыг удаашруулах практик арга хэмжээ
| Хүчин зүйл | Хамгаалах арга | Нэмэлт дэмжлэг |
|---|---|---|
| UV туяа | SPF 30+ өдөр бүр, өвлийн цасан дундаа ч | Витамин C, E антиоксидант |
| AGEs (сахар) | Цагаан гурил, чихэрлэг ундааг хязгаарла | Коллаген пептид + Витамин C |
| Кортизол | Медитаци, байгальд гарах, амрах | Магни, D витамин |
| Нойрны дутагдал | 7–9 цаг тогтмол унта | Glycine (коллагены амино хүчил) |
FAQТүгээмэл асуултууд
Эх сурвалж
- Shoulders MD, Raines RT. Collagen Structure and Stability. Annu Rev Biochem. 2009. — pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19344236
- Proksch E, Segger D, Degwert J, et al. Oral supplementation of specific collagen peptides has beneficial effects on human skin physiology. Skin Pharmacol Physiol. 2014. — pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24401291
- Bello AE, Oesser S. Collagen hydrolysate for the treatment of osteoarthritis and other joint disorders. Curr Med Res Opin. 2006. — pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17076983
- León-López A, Morales-Peñaloza A, et al. Hydrolyzed Collagen — Sources and Applications. Molecules. 2019. — pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31817768
Танд тохирсон коллагеноо олоорой
Төрөл, молекулын жин, тун гурвыг нэг дор харьцуулж, өөрийн зорилгод тохирсон бүтээгдэхүүнийг нэг хуудаснаас сонгоорой.
